Όταν κάποιος που αγαπάς, αυτοκτονεί

Οι πρώτες στιγμές, οι πρώτες ώρες, οι πρώτες ημέρες, τα πρώτα χρόνια μετά την απώλεια ενός ατόμου που αγαπάς…

Το παρακάτω κείμενο έχει γραφτεί με τη βοήθεια επιζώντων – συγγενών, φίλων, συντρόφων αυτοχείρων.

Το ταξίδι ενός επιζώντα αυτοκτονίας, μετά την απώλεια ενός σημαντικού, αγαπημένου προσώπου, μπορεί να είναι βασανιστικά επίπονο, καταστροφικό και τραυματικό. Το στίγμα, τα πολιτισμικά, θρησκευτικά και κοινωνικά ταμπού που συνδέονται με την αυτοκτονία κάνουν αυτό το ταξίδι ακόμα πιο δύσκολο. Δυστυχώς, σύμφωνα με τις εμπειρίες πολλών επιζώντων, και η ελληνική γραφειοκρατία επιβαρύνει τις συνολικές επιπτώσεις της αυτοκτονίας στους επιζώντες.

Η κατανόηση και η γνώση των σχετιζόμενων με την αυτοκτονία παραγόντων θα βοηθήσουν τον επιζώντα στο δρόμο της αποκατάστασης και θα καταστήσουν την εμπειρία λιγότερο αποδιοργανωτική και τρομακτική. Παράλληλα, η πρακτική υποστήριξη, πέραν την ψυχολογικής και συναισθηματικής θα διευκολύνει την αντιμετώπιση του περιστατικού.

Πολλοί από τους θανάτους μπορεί να ήταν αναμενόμενοι, αλλά οι περισσότεροι επιζώντες αντιμετωπίζουν ένα θάνατο απρόσμενο και συχνά βίαιο. Ο αντίκτυπος του θανάτου ενός αυτόχειρα έχει πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις. Αν και όλοι όσοι είχαν σχέση με το άτομο θα βιώσουν την απώλεια, η φροντίδα των άμεσων οικείων συχνά επισκιάζει τις ανάγκες άλλων κοντινών προσώπων. Αν η οικογένεια και οι φίλοι μπορούν να συσπειρωθούν για να μοιραστούν τα συναισθήματά τους και να αλληλοϋποστηριχθούν κατά τη διάρκεια του πένθους, η προσαρμογή στην κατάσταση μετά την αυτοκτονία θα είναι ευκολότερη.

Ενώ το πένθος είναι μία «φυσιολογική» διαδικασία για τα άτομα, ο θάνατος αγαπημένου προσώπου από αυτοκτονία, γενικά δε βιώνεται ως «φυσιολογικό», παρόλο που η αυτοκτονία είναι μία κοινή αιτία θανάτου.Οι ανάγκες των πενθούντων αυτοχείρων είναι πολλές και μπορεί να είναι ιδιαιτέρως πολύπλοκες.Η αυτοκτονία, όπως η ανθρωποκτονία και ο θάνατος από ατύχημα, γενικά θεωρούνται ως μη φυσικός θάνατος, και μπορεί να είναι τρομακτική. Επίσης, λόγω του ότι η αυτοκτονία συχνά λαμβάνει χώρα στο σπίτι, ο επιζών μπορεί να έχει βρει το πτώμα του αγαπημένου προσώπου.  Η ψυχική οδύνη, οι αναβιώσεις (flashbacks) και ψευδαισθήσεις, σαν αποτέλεσμα της μεθόδου που διάλεξε ο αυτόχειρας, θα συνοδεύουν συχνά τον επιζώντα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η επαγγελματική βοήθεια είναι συχνά απαραίτητη, αλλά και η συνολική υποστήριξη σε μία σειρά πρακτικών ζητημάτων.

Οι ομάδες επιζώντων αυτοκτονίας (survivors’groups)είναι ομάδες υποστήριξης και αυτοβοήθειας για άτομα που αγαπημένο τους πρόσωπο έχει αυτοκτονήσει. Οι επιζώντες συχνά βιώνουν σημαντικές αλλαγές στα αξιακά τους συστήματα και στις πεποιθήσεις τους, αντιμετωπίζοντας ένα συνεχές «γιατί;», το στίγμα, μία σειρά συναισθηματικών και πρακτικών προβλημάτων. Οι ομάδες επιζώντων βοηθούν τα άτομα να αναπτυχθούν παράλληλα με τις αλλαγές που αντιμετωπίζουν και αποτελούν ένα ουσιαστικό, ζωτικής σημασίας βήμα για την ένταξη του αυτόχειρα στον «απολογισμό ζωής» των επιζώντων και στην προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες.

Αν είσαι γονέας, σύζυγος, σύντροφος, αδελφός-η, σύζυγος, κόρη, γιος, φίλος/-η, συνάδελφος, γείτονας, συγγενής … και έχει αυτοκτονήσει κάποιο αγαπημένο σου πρόσωπο, πενθείς, πονάς, ίσως δε σε ενδιαφέρει αν θα συνεχίσεις να ζεις. Πώς το έκανε αυτό; Γιατί; Μπορούσες να έχεις κάνει κάτι για να προλάβεις αυτόν τον πρόωρο θάνατο; Πώς θα ανταπεξέλθεις; Είναι κάποια από τα βασανιστικά ερωτήματα που σε ταλαιπωρούν.

Η βοήθεια και η υποστήριξη μπορούν να προκύψουν από διάφορες πηγές.Η κάθε πηγή ή επαφή μπορεί να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο, βοηθώντας την ατομική εμπειρία της φυσιολογικής διαδικασίας πένθους.Η αναζήτηση βοήθειας, θα πρέπει να θεωρείται από τους επιζώντες ως δύναμη και όχι ως αδυναμία.

Τι να περιμένεις

Όλοι είμαστε «ερασιτέχνες» στην απώλεια, στο θάνατο και δεν υπάρχει ο «ενδεδειγμένος» τρόπος πένθους. Δεν είναι όλες οι αντιδράσεις και τα συναισθήματα των ανθρώπων τα ίδια, αλλά  μπορεί να βιώνεις τα παρακάτω:

Συναισθήματα

Μπορείς να νιώθεις θλιμμένος-η, μουδιασμένος-η, θυμωμένος/-η, ανακουφισμένος/-η, ένοχος/-η, μόνος/-η, φοβισμένος/-η ή αβοήθητος/-η. Αυτά τα συναισθήματα έρχονται και φεύγουν και δεν έχουν κάποια συγκεκριμένη ακολουθία.

Σωματικά Συμπτώματα

Μπορεί να αισθάνεσαι περισσότερο κουρασμένος/-η απ’ ότι συνήθως, ωστόσο να μην μπορείς να κοιμηθείς. Μπορεί να έχεις, επίσης, πολύ «ζωντανά» όνειρα. Πιθανώς έχει αλλάξει η όρεξη σου για φαγητό και έχεις μειωμένη ενεργητικότητα. Ενδεχομένως δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς και το μυαλό σου είναι «αλλού».

Σκέψεις

Πιθανώς σκέφτεσαι πολύ συχνά την απώλεια και τα γεγονότα που οδήγησαν σ’ αυτή. Είναι φυσιολογικό να αναρωτιέσαι τι θα μπορούσε να είχε γίνει διαφορετικά. Παρά το ότι γνωρίζεις ότι το αγαπημένο σου πρόσωπο πέθανε, μπορεί να το «ξεχνάς» για λίγο, ίσως συχνότερα όταν ξυπνάς. Ίσως φαντάζεσαι ότι τον/την είδες ή ότι έχει κάποια είδους επικοινωνία μαζί του/της. Αυτές οι σκέψεις μπορεί να είναι δυσβάσταχτες ή ακόμη και τρομακτικές μερικές φορές. Τα συναισθήματα και τα σωματικά συμπτώματα του πένθους είναι πιθανό να σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν πενθείς με το «σωστό» τρόπο ή ακόμα και αν έχεις τρελαθεί.

Κοινωνικές αλλαγές

Ίσως χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο μόνος/-η ή αντίθετα να έχεις την ανάγκη να μιλάς για την απώλεια σου συνέχεια. Ίσως ψάχνεις ανθρώπους που μπορούν να σε καταλάβουν και αποστασιοποιείσαι από άτομα που δε σε βοηθούν. Ίσως απογοητευθείς ή εκπλαγείς από το ποιος/-α τελικά μπορεί να σε υποστηρίξει και ποιος όχι.

Πνευματικές-θρησκευτικές αγωνίες

Πιθανώς σε βασανίζουν ερωτήματα σχετικά με το νόημα της ζωής, τη σχέση σου με τη θρησκεία και τις πεποιθήσεις σου σχετικά με τη ζωή μετά το θάνατο.

Ακόμα και αν σου φαίνεται αδιανόητο, κατά το αρχικό χρονικό διάστημα του πένθους, όσο περνάει ο καιρός θα βρεις δυνάμεις και δυνατότητες μέσα σου που δεν ήξερες καν ότι έχεις. Ακόμα και όταν παλεύουμε με το πένθος, μπορούμε να μάθουμε πώς εξελισσόμαστε μαζί με αυτό.

Αν κάποιο αγαπημένο σου πρόσωπο αυτοκτόνησε κάλεσε στο 1018 – Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία.

Στο επόμενο άρθρο θα αναφερθούμε στα πρακτικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπίσεις μετά από μία αυτοκτονία.

 

Επιστολή προς Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, κ. Ιερώνυμο

ΠΡΟΣ
Mακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο  Αθηνών
και Πάσης Ελλάδος, κ. Ιερώνυμο

Μακαριώτατε,

Με την παρούσα επιστολή και γνωρίζοντας  την κοινωνική σας ευαισθησία, η οποία  έμπρακτα εκδηλώνεται στους πολίτες, θρησκευόμενους και μη, θα θέλαμε και φέτος να ζητήσουμε  τη συνδρομή σας στις δράσεις της Παγκόσμιας Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, η οποία έχει οριστεί, από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (Π.Ο.Υ.),  η  10η Σεπτεμβρίου.  Στόχος παραμένει σταθερά η ευαισθητοποίηση των πολιτών για την πρόληψη της αυτοκτονίας,  ένα μείζον πρόβλημα της δημόσιας υγείας που προκαλεί αφάνταστο ψυχολογικό πόνο στους συγγενείς και το ευρύτερο περιβάλλον των εκλιπόντων, αλλά και πολλαπλές επιπτώσεις στην κοινότητα.

Σύμφωνα  με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αλλά και τη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, στην οποία εθνικός αντιπρόσωπος για την χώρα μας είναι η ΚΛΙΜΑΚΑ, τα ποσοστά των αυτοκτονιών έχουν αυξηθεί σημαντικά. Μάλιστα, για το 2012 η αυτοκτονία φαίνεται να είναι υπεύθυνη για το 1,4% όλων των θανάτων παγκοσμίως, με αποτέλεσμα να αποτελεί την πέμπτη αιτία θανάτου παγκοσμίως μεταξύ των ατόμων ηλικίας 30 – 49 ετών και τη δεύτερη αιτία για τις ηλικίες 15 – 29 ετών. Για την φετινή χρονιά το θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας είναι «Πρόληψη της Αυτοκτονίας: Ένας Κόσμος Ενωμένος».  Δίνεται λοιπόν έμφαση στις διασυνδέσεις σε επίπεδο φορέων, αλλά και τις σχέσεις, τους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων, ως βασική δικλείδα ασφαλείας για την καταπολέμηση της αυτοκτονίας.

Γι’ αυτό τον ως άνω σκοπό,  κρίνουμε  ιδιαίτερα σημαντική την  εκ μέρους σας συμμετοχή στην Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας με όποιο τρόπο θεωρήσει πρόσφορο η μακαριότητά σας. Η με οποιαδήποτε τρόπο συμβολή σας  στους στόχους της 10ης Σεπτεμβρίου   είναι για εμάς ιδιαίτερα τιμητική, συμβάλλοντας παράλληλα στην από κοινού αντιμετώπιση ενός σοβαρού κοινωνικού προβλήματος που δεν αφορά μόνο τους αυτόχειρες και τις οικογένειές τους αλλά και την κοινωνία στο σύνολό της.

Σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων για τη θετική σας ανταπόκριση και παραμένουμε στη διάθεσή σας για περισσότερες πληροφορίες ή διευκρινήσεις


Κυριάκος Κατσαδώρος
Επιστημονικός Διευθυντής
Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας
Ψυχίατρος

«Πώς να ξαναγεννηθείς αν δεν γίνεις πρώτα στάχτη»;

Όταν βυθιζόμουν στο βούρκο της κατάθλιψης, ένιωθα ότι δεν είναι δυνατόν άνθρωπος να αντέχει τόσο πόνο, ένα πόνο που ξέσκιζε τη σάρκα μου, που κομμάτιαζε την ψυχή μου… Ήμουν τυχερή μες την ατυχία μου γιατί είχα δίπλα μου ανθρώπους που με αγαπάνε και προσπαθούσαν να καταλάβουν, αλλά και να απαλύνουν τον πόνο μου, καθώς και επιστήμονες, που πάνω απ’ όλα ήταν άνθρωποι και με αντιμετώπισαν ως μοναδική ανθρώπινη οντότητα και όχι ως ψυχιατρική ετικέτα. Χωρίς αυτούς τους ανθρώπους, η ζωή μου πιθανότατα θα είχε τερματιστεί άδοξα. Με μία απόπειρα στο ιστορικό μου σε εφηβική ηλικία, έφτασα πολλές φορές ξανά στο μεταίχμιο να δώσω τέλος στη ζωή μου. Αγωνιζόμουνα ενάντια στις αυτοκτονικές σκέψεις, που επανερχόντουσαν για σχεδόν ένα χρόνο. Το ότι είμαι ακόμα εδώ δε σημαίνει μόνο ότι δεν ήθελα να πεθάνω- κανείς δε θέλει, απλώς θέλουμε να σταματήσει αυτός ο αβάσταχτος πόνος. Σημαίνει επίσης ότι κάθε φορά κάτι με κρατούσε και αποφάσιζα να συνεχίσω τον αγώνα για τη ζωή.

Είναι δύσκολο να περιγράψω τη ψυχολογική και νοητική κατάσταση στην οποία βρισκόμουν όταν μετρούσα τα χάπια και αναλογιζόμουν αν είναι αρκετά για να πεθάνω. Όταν βλέπεις τη ζωή τόσο μαύρη, άδικη και κενή, η αυτοκτονία δε φαντάζει απλώς η καλύτερη λύση, αλλά ίσως και η μόνη λύση. Το θόλωμα και η παραμορφωμένη σκέψη δε μου επέτρεπαν να δω ότι τα βέλη που εκτόξευα στον εαυτό μου δεν έστεκαν λογικά, αλλά ήταν απόρροια της κατάθλιψης: «Είσαι αχάριστη, δειλή και άπληστη. Κανέναν δεν αγαπάς. Δεν είσαι ικανή για αγάπη. Δε σου αξίζει να ζεις, κοπέλα μου. Φύγε να ηρεμήσουν όλοι από αυτό το βάρος, από το σκουπίδι που φορτώνει, που πάει πίσω τις ζωές τους. Δε σου αξίζει να ζεις! Η θέση σου είναι στο νεκροταφείο, όχι δίπλα σε υγιείς ανθρώπους. Η αγάπη και οι επιτυχίες, που έλαβες, δε σου άξιζαν. Μόνο ο θάνατος σου αξίζει. Ούτε αυτός δε σου αξίζει. Γιατί έτσι θα λάμβανε λύτρωση η άρρωστη ψυχή σου…». Οι αυτομομφές και τα αιχμηρά επίθετα πάντα σε β’ πρόσωπο λες και ήταν κάποιος άλλος που με κατηγορούσε κι όχι εγώ η ίδια.

Το ένστικτο της επιβίωσης και η αγάπη των γύρω μου με ώθησαν να αγωνιστώ για να φτιάξω τη ζωή μου. Δε γινόταν άλλο να ζω δυστυχισμένη. Ο ψυχικός πόνος πάντα έχει ένα λόγο ύπαρξης και μας υπενθυμίζει ότι κάτι στη ζωή μας πρέπει να αλλάξει. Είναι δυνατόν να ξεπεράσουμε την κατάθλιψη και να ζήσουμε μια ευτυχισμένη ζωή, αλλά δεν είναι δυνατόν να το κάνουμε όντας οι ίδιοι άνθρωποι.

Έχουν περάσει δύο χρόνια από τότε που έπαθα την κατάθλιψη, και πλέον μπορώ να πω ότι τη νίκησα. Ήταν ένας φίλος μεταμορφωμένος σε εχθρό, που με παρότρυνε να μάθω τον εαυτό μου, να δω τη ζωή με αισιοδοξία, να θέσω νέους στόχους… Τα φάρμακα ήταν σύμμαχός μου, αλλά τελικά ήταν η ψυχοθεραπεία που με βοήθησε να κάνω τις απαραίτητες αλλαγές για να ξεκινήσω μια νέα ζωή.

«Το πιο γενναίο πράγμα που έχω κάνει είναι ότι συνέχισα τη ζωή μου όταν ήθελα να πεθάνω» έχει πει η Juliette Lewis. Η περηφάνια που νιώθω για τον εαυτό μου, επειδή έχουν περάσει 6 μήνες από την τελευταία φορά που αυτοτραυματίστηκα είναι ένα ανεκτίμητο δώρο. Τα σημάδια στο σώμα μου αποτελούν ενθύμια ενός πολέμου στον οποίο αποδείχτηκα πιο δυνατή απ’ ότι προσπαθούσε να με βλάψει. Η κατάθλιψη και ο αυτοτραυματισμός καθορίζουν το παρελθόν μου, αλλά όχι και το μέλλον μου. Η ψυχική ασθένεια είναι μέρος της ταυτότητάς μου, αλλά είμαι πολλά παραπάνω απ’ αυτήν. Έχοντας περάσει στην άλλη όχθη, μπορώ με σιγουριά να πω ότι η κατάθλιψη είναι μια ασθένεια που μπορεί να σκοτώσει, αλλά μπορεί και να θεραπευτεί.

Η αυτοκτονία δεν είναι λύση. Νομίζουμε ότι θα σταματήσει τον πόνο μας, ενώ στην ουσία τον μεταφέρει σε κάποιον άλλο, ο οποίος θα στιγματιστεί για πάντα. Η ίαση από την ψυχική ασθένεια είναι ένα ταξίδι ανακάλυψης του εαυτού, ένα ταξίδι που 100% αξίζει την προσπάθεια μας. Τη δύναμη γι’ αυτό το ταξίδι την έχουμε όλοι μέσα μας. Όπως έχει πει και ο C.C.Scott: «Το ανθρώπινο πνεύμα είναι ισχυρότερο από οτιδήποτε χρειαστεί να αντιμετωπίσει».

Αυτοκτονία: παράγοντες κινδύνου και προστατευτικοί παράγοντες

Το θέμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας  ήταν «Πρόληψη της Αυτοκτονίας: Ένας Κόσμος Ενωμένος». Δίνεται πολύ μεγάλη έμφαση στη διασύνδεση τόσο σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, όσο και πιο ειδικά μεταξύ των ατόμων, των υπηρεσιών, των οργανισμών. Πρόκειται λοιπόν για μια ημέρα με συμβολικό χαρακτήρα που φέρνει κοντά τους ανθρώπους και τους οργανισμούς και κινητοποιεί τις προσπάθειες για να σωθούν ζωές. Όπως αναφέρεται κάθε χρόνο σχεδόν πάνω από 800,000 άνθρωποι αυτοκτονούν. Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 1 θάνατο ανά 40 δευτερόλεπτα. Οι απώλειες των ανθρώπων που αυτοκτονούν κάθε χρόνο, ξεπερνούν τον αριθμό των θανάτων από ανθρωποκτονίες και πολέμους  μαζί.  Μάλιστα, για το 2012 αναφέρεται ότι η αυτοκτονία ήταν υπεύθυνη για το 1,4% όλων των θανάτων παγκοσμίως, κατατάσσοντας την στην 15η θέση ως κύρια αιτία θανάτου. Όμως, τι είναι αυτό που ωθεί ένα άτομο να προβεί σε μιαν αυτοκτονική συμπεριφορά;  Σε μιαν αυτοκτονία εμπλέκονται πολλοί παράγοντες, ψυχολογικοί, κοινωνικοί, βιολογικοί, πολιτιστικοί και περιβαλλοντικοί. Συνήθως λοιπόν δεν επαρκεί μιαν αιτία ή ένας στρεσογόνος παράγοντας για να εξηγήσει επαρκώς μιαν αυτοκτονική πράξη. Αντιθέτως, ποικίλοι παράγοντες κινδύνου δρουν συσσωρευτικά, αυξάνοντας την ευαλωτότητα του ατόμου.

Οι παράγοντες κινδύνου μπορούν να χωριστούν στις εξής κατηγορίες:

1)      Παράγοντες που αφορούν το σύστημα υγείας και την κοινωνία γενικότερα, όπως οι δυσκολίες στην πρόσβαση και την λήψη των υπηρεσιών υγείας, η εύκολη πρόσβαση σε επικίνδυνα μέσα (π.χ. όπλα, φυτοφάρμακα), οι μη κατάλληλες αναφορές από τα ΜΜΕ που μπορεί να ευνοούν μιμητικές συμπεριφορές, καθώς και το στίγμα ενάντια στα άτομα που αναζητούν βοήθεια λόγω κάποιας ψυχικής διαταραχής.

2)      Παράγοντες που συνδέονται με την κοινότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις, όπως ένας πόλεμος, μια καταστροφή, οι κοινωνικές και φυλετικές διακρίσεις (π.χ. σε μετανάστες, σε ψυχικά ασθενείς, σε άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό), το αίσθημα απομόνωσης, η κακοποίηση, η βία και οι συγκρουσιακές σχέσεις.

3)      Παράγοντες που σχετίζονται με το ίδιο το άτομο, όπως οι προηγούμενες απόπειρες αυτοκτονίας, οι ψυχικές διαταραχές, η κατάχρηση ουσιών, η ανεργία και το οικογενειακό ιστορικό αυτοκτονιών.

Ομοίως, εξίσου σημαντικοί κρίνονται οι προστατευτικοί παράγοντες, διότι έχει φανεί ότι συμβάλουν στην ψυχική ανθεκτικότητα του ατόμου. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι παράγοντες που μπορούν να μετριάσουν τις επιθετικές παρορμήσεις και τα οδυνηρά συναισθήματα που ένα άτομο βιώνει, μπορούν να συνοψιστούν στους εξής:

  • Παράγοντες που σχετίζονται με το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον , όπως η εθνική συνοχή, οι πνευματικές, θρησκευτικές και πολιτιστικές πεποιθήσεις, η διατήρηση κάποιων εθίμων, παραδόσεων, οι στενοί συναισθηματικοί δεσμοί και η ύπαρξη υποστηρικτικού πλαισίου (π.χ. συγγενείς, φίλοι).
  • Παράγοντες που αφορούν χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως η διεκδικητικότητα, ο αυτοέλεγχος, η ρύθμιση του συναισθήματος, η αυτοεκτίμηση.
  • Παράγοντες που σχετίζονται με ψυχολογικές μεταβλητές, όπως η θετική αυτοεικόνα και οι αποτελεσματικές στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων.

Συνοψίζοντας λοιπόν θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι όσο περισσότεροι είναι οι παράγοντες κινδύνου σε μια δεδομένη περίοδο της ζωής του ατόμου, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχει να εκδηλώσει αυτοκτονική συμπεριφορά. Στη συνθήκη αυτή εξισορροπητικό ρόλο φαίνεται να λαμβάνουν οι προστατευτικοί παράγοντες η ύπαρξη των οποίων μετριάζει τις αυτοκαταστροφικές τάσεις. Στη βάση αυτή λοιπόν όταν έχουμε να κάνουμε με έναν άτομο, οφείλουμε να αξιολογήσουμε το βαθμό επικινδυνότητας σε συνάρτηση αφενός με το εκάστοτε κοινωνικό – οικονομικό περιβάλλον, αφετέρου με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του, την ύπαρξη ή όχι συνοδών ψυχιατρικών προβλημάτων, το υπάρχον υποστηρικτικό δίκτυο και τους δεσμούς που μπορεί να έχει τη δεδομένη εκείνη περίοδο.

Η Παγκόσμια Ημέρα λοιπόν για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας έρχεται να υπενθυμίσει την αναγκαιότητα συνεργασίας και διασύνδεσης σε πολλαπλά επίπεδα, με στόχο όχι μόνο την αναγνώριση και ενημέρωση γύρω από το φαινόμενο της αυτοκτονίας, αλλά και την εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών για τη μείωση των παραγόντων κινδύνου και την ενίσχυση των προστατευτικών μεταβλητών.

 

Προτάσεις για τη βελτίωση της καταγραφής των θανάτων από αυτοκτονία

H συντριπτική πλειοψηφία των αυτοκτονιών μπορούν να προληφθούν και  για να συμβεί αυτό απαιτείται συνέργεια και συγχρονισμός ανάμεσα σε αρκετούς τομείς της κοινωνίας, ιδιωτικούς και δημόσιους, συμπεριλαμβάνοντας όχι μόνο τους τομείς της υγείας αλλά και το εκπαιδευτικό σύστημα, το εργατικό δυναμικό και τα συνδικάτα, τον αγροτικό τομέα, τις επιχειρήσεις, το δικαστικό σύστημα, την νομοθεσία, την πολιτική, τα μέσα ενημέρωσης κ.ά.  Αυτές οι προσπάθειες πρέπει να είναι ολοκληρωμένες, συνθετικές και πολλαπλασιαστικές, καθώς καμία προσέγγιση από μόνη της δεν είναι επαρκής να επιφέρει ουσιώδη αποτελέσματα σε ένα τόσο σύνθετο ζήτημα όσο η αυτοκτονικότητα.  Για να μπορέσει να πραγματοποιηθεί ένα αποτελεσματικό σχέδιο δράσης  πρόληψης της αυτοκτονίας, σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, απαιτείται η όσο το δυνατόν καλύτερη κατανόηση του μεγέθους του προβλήματος μέσα από σύγχρονες μεθόδους καταγραφής των αυτοκτονιών και των αποπειρών αυτοκτονίας διότι ο επιπολασμός, τα χαρακτηριστικά και οι μέθοδοι της αυτοκτονικότητας ποικίλουν ιδιαίτερα ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες, σε διαφορετικές δημογραφικές ομάδες και σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.
Η αυτοκτονικότητα είναι στιγματισμένη σχεδόν σε όλο τον πλανήτη και σε κάποιες χώρες ακόμη και παράνομη.  Αποτέλεσμα αυτού είναι η μεγάλη δυσκολία στην ανεύρεση και συγκέντρωση στοιχείων υψηλής ακρίβειας σχετικά με την αυτοκτονική συμπεριφορά, ειδικά σε χώρες όπου δεν υπάρχουν ακριβή συστήματα καταγραφής των θανάτων από αυτοκτονία ή/και επαρκή συστήματα καταγραφής των αποπειρών αυτοκτονίας και των αυτοτραυματισμών.  Η ανάπτυξη και η εφαρμογή κατάλληλων στρατηγικών πρόληψης της αυτοκτονίας για μια κοινότητα ή ένα κράτος απαιτούν αφενός την κατανόηση των περιορισμών που δημιουργούν τα διαθέσιμα στοιχεία καθώς και την δέσμευση στην βελτίωση της ποιότητας των διαθέσιμων στοιχείων έτσι ώστε αφενός να απεικονίζουν όσο το δυνατόν καλύτερα το μέγεθος του προβλήματος όσο και την αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων παρεμβάσεων που θα εφαρμοστούν.
Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ακόμα και σε χώρες με ιδιαίτερα αξιόπιστα συστήματα καταγραφής θανάτων, η αυτοκτονία συχνά μπορεί να καταγραφθεί λανθασμένα ως ατύχημα, ή να αποδοθεί σε άλλο αίτιο θανάτου, διότι η καταγραφή μιας αυτοκτονίας είναι μία σύνθετη διαδικασία στην οποία αναμιγνύονται πολλές διαφορετικές υπηρεσίες. Έτσι,  ένας θάνατος από αυτοκτονία μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ως «θάνατος ακαθορίστου προθέσεως (ICD-10 κωδικοί Y10-Y34), ως «ατύχημα» (κωδικοί V01-X59), «ανθρωποκτονία» (κωδικοί X85-Y09) και «άγνωστου αίτιας » (κωδικοί R95-R99) κατά τη Διεθνή Στατιστική Ταξινόμηση Νόσων και Συναφών Προβλημάτων Υγείας ICD-10
Η Ελλάδα στο επίπεδο καταγραφής και απόδοσης αιτίων θανάτου, κατατάσσεται από τον ΠΟΥ ως: «Χώρα με Σημαντικό επίπεδο καταγραφής με χαμηλή κάλυψη, υψηλό ποσοστό θανάτων από ακαθόριστα αίτια ή μη ύπαρξη πρόσφατων αποτελεσμάτων.  Αξίζει να σημειωθεί ότι σχεδόν όλες οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες κατατάσσονται στην ανώτερη κατηγορία.

μαπ

Επιπλέον, στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε. οι στατιστικές υπηρεσίες γνωστοποιούν τους αριθμούς των θανάτων από αυτοκτονία με καθυστέρηση 2-3 ετών με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η άμεση και στοχευμένη εφαρμογή μέτρων.
Για την πρόληψη χρειαζόμαστε σύγχρονα δεδομένα. Η σωστή ανάπτυξη συνεργασιών των ιατροδικαστικών υπηρεσιών με τους αρμόδιους φορείς μπορεί να επιφέρει πολλαπλασιαστικά οφέλη.

  1. Σύγχρονη αποτύπωση των δεικτών σε εθνικό επίπεδο και  ανίχνευση των γεωγραφικών περιοχών όπου οι δείκτες θανάτων από αυτοκτονία εμφανίζουν αυξητική τάση  με σκοπό την άμεση εφαρμογή προληπτικών παρεμβάσεων.

Για παράδειγμα στις περιφέρειες  όπου παρατηρείται  αυξητική τάση μπορούν να εφαρμοστούν μέτρα όπως:

•καμπάνιες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για την πρόληψη της αυτοκτονίας,

•παροχή βραχέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων για την αναγνώριση τω αυτοκτονικών ασθενών για το προσωπικό της πρωτοβάθμιας περίθαλψης

•ενίσχυση των κατά τόπους υπηρεσιών  ψυχικής υγείας,

•παρεμβάσεις στα τοπικά ΜΜΕ ώστε να μην προβάλλονται οι ειδήσεις αυτοκτονίας με τρόπους που μπορούν να οδηγήσουν σε μιμητικού τύπου συμπεριφορές,

•μείωση της πρόσβασης στα μέσα (πχ. πυροβόλα όπλα, μείωση της ποσότητας των δόσεων στις οποίες πωλούνται τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα όπως η παρακεταμόλη),

•παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση  συγκεκριμένων παραγόντων που σχετίζονται με την αυτοκτονία (κατάχρηση αλκοόλ, ενδοοικογενειακή βία κλπ.),

•δημιουργία και εκπαίδευση εθελοντικών ομάδων  για την αναγνώριση ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο  και την εμπιστευτική παραπομπή τους  σε υπηρεσίες ψυχικής  υγείας.

•εξειδικευμένες παρεμβάσεις για άτομα που παίρνουν εξιτήριο έπειτα από νοσηλεία σε ψυχιατρικό νοσοκομείο κ.ά.

Επιπλέον, αναγνωρίζοντας ότι σε εθνικό επίπεδο οι άντρες μέσης ηλικίας αποτελούν ομάδα με αυξημένο κίνδυνο μπορούμε να σχεδιάσουμε παρεμβάσεις που να στοχεύουν ειδικά για την συγκεκριμένη ομάδα στην ενθάρρυνση για αναζήτηση βοήθειας μέσω της άρσης  της ντροπής και του στίγματος. Όσο περισσότερες πληροφορίες διαθέτουμε τόσο πιο στοχευμένη, αποτελεσματική και άμεση μπορεί να  είναι η πρόληψη τόσο για συγκεκριμένους πληθυσμούς που εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ( π.χ. ΛΟΑΔ, ηλικιωμένοι κλπ.) όσο και για την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου (π.χ. κατάχρηση του αλκοόλ, κακοποίηση, ψυχική ασθένεια   κλπ.).

  1. Ανίχνευση αναδυόμενων συστάδων (clusters) αυτοκτονιών (μια περιοδική αύξηση των αυτοκτονιών σε μια συγκεκριμένη περιοχή) για την εφαρμογή παρεμβάσεων που θα στοχεύουν στον περιορισμό τους.

Η παράμετρος αυτή σχετίζεται επίσης με την σε τοπικό επίπεδο διερεύνηση του προφίλ των ομάδων που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο για αυτοκτονία. Το προφίλ των ομάδων αυτών διαφοροποιείται ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή.

συσταδες

  1. Διενέργεια ψυχολογικών αυτοψιών για την καλύτερη κατανόηση των αιτιών της αυτοκτονίας και την αντίστοιχη ανάπτυξη προληπτικών παρεμβάσεων 
  2. Διευκόλυνση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υποστήριξης για τα άτομα που έχουν χάσει κάποιον δικό τους από αυτοκτονία.

Έχει βρεθεί ένας αυτόχειρας αφήνει πίσω του τουλάχιστον 6 πενθούντες και ότι τα άτομα αυτά ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία. Αν αναλογιστούμε ότι το 2012 έχασαν τη ζωή τους 508 άτομα αυτό αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 3.000 επιζώντες.

Επιπρόσθετα, μια ολοκληρωμένη και σύγχρονη βάση καταγραφής  θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τον αριθμό  των  αδιευκρίνιστων  θανάτων καθότι ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι περιέχουν «κρυμμένα» περιστατικά αυτοκτονιών (στην βιβλιογραφία η υπόθεση αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι ο αριθμός των θανάτων από αυτοκτονία είναι αντιστρόφως ανάλογος του αριθμού των θανάτων από αδιευκρίνιστα αίτια). Διάφορες μελέτες αναφέρουν ότι στην επίσημη καταγραφή των αυτοκτονιών υπάρχει μια υποτίμηση της τάξης του 20% το οποίο κωδικοποιείται ως θάνατος από αδιευκρίνιστα αίτια.   Επιπλέον, για την καταχώρηση  όλων των απαραίτητων πληροφοριών σε μια βάση καταγραφής  δεδομένων και την ανάπτυξη στοχευμένων προγραμμάτων πρόληψης μπορεί και πρέπει να αξιοποιείται  μια ποικιλία πηγών πληροφόρησης όπως είναι οι ιατροδικαστικές εκθέσεις, οι συνεντεύξεις με τα μέλη της οικογένειας, οι συνεντεύξεις με τους  ιατρούς που παρακολουθούσαν τον αυτόχειρα κ.ο.κ.
Η αυτοκτονία είναι μία από τις αιτίες θανάτου, όπου η βελτίωση της γνώσης των χαρακτηριστικών των αυτοχείρων και η παρακολούθηση των δεικτών σε πραγματικό χρόνο μπορεί να δώσει την  δυνατότητα ανάπτυξης ειδικά προσαρμοσμένων στρατηγικών πρόληψης σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο. Γίνεται λοιπόν φανερό ότι για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα χρειαζόμαστε ένα αποτελεσματικό εθνικό σχέδιο δράσης το οποίο θα αξιοποιεί όλες τις ήδη υπάρχουσες δυνατότητες του συστήματος και θα ενεργοποιήσει τους θεσμούς, τους φορείς και τον κοινωνικό ιστό μέσα από μια διαδικασία που θα προσεγγίσει το πρόβλημα, εφαρμόζοντας τις διεθνείς οδηγίες και τις αποδεδειγμένες πρακτικές, προσαρμοσμένες στο δικό μας πολιτισμικό πλαίσιο, θα αποτυπώσει τις πραγματικές του διαστάσεις και θα προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για την αντιμετώπιση ενός φαινομένου το οποίο αφενός στοιχίζει ανθρώπινες ζωές αφετέρου σημαδεύει ανεξίτηλα αυτούς που μένουν πίσω.

 

 

Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 – 1ο Εξάμηνο 2014

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας του 1018 δέχθηκαν για το πρώτο εξάμηνο του 2014, 3664 κλήσεις με συγκεκριμένο αίτημα..  Το μεγαλύτερο ποσοστό των καλούντων ήταν γυναίκες (56,8%), ενώ οι άντρες που κάλεσαν στη γραμμή ανέρχονται σε 42,2%. Αναλυτικότερα, σε ότι αφορά στο είδος της κλήσης το 50,1% των κλήσεων έγιναν από τους άμεσα ενδιαφερόμενους, 40% από έμμεσα ενδιαφερόμενους (γονείς, συγγενείς, φίλους, facebook φίλους, συντρόφους κλπ), 5,1% από αστυνομικές αρχές, 0,3% από ΜΜΕ και 4,5% από τρίτους όπως επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εκκλησία κλπ.
Το μεγαλύτερο ποσοστό των κλήσεων επί του συνολικού πληθυσμού των καλούντων αφορούσε στην ηλικιακή ομάδα 45-49 και 20-24. Οι περισσότερες γυναίκες που κάλεσαν άνηκαν σε ηλικιακές ομάδες 45-49 και 15-19 και οι περισσότεροι άντρες σε ηλικιακές ομάδες 20-24 και 45-49.
Οι περισσότεροι καλούντες ήταν άγαμοι (52%) και ακολουθούν οι έγγαμοι (25,5%). Παρακάτω ακολουθούν διαγράμματα ανδρών-γυναικών σε σχέση με την οικογενειακή τους κατάσταση.
Οι περιφέρειες με τη μεγαλύτερη επικοινωνία στη γραμμή βοήθειας 1018 ήταν η Αττική (55,5%) και ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία (15,5%).περιφερειες

 

Επιπλέον, σε ποσοστό 91,9% των καλούντων ανέφεραν πως εμφάνισαν κάποια ψυχική διαταραχή. Το  87,8% των καλούντων ανέφεραν αυτοκτονικό ιδεασμό την στιγμή της κλήσης και το 47,7% εξ αυτών είχε αυτοκτονικό πλάνο. Τέλος, οι αναφερόμενοι ψυχοπιεστικοί και ψυχοτραυματικοί παράγοντες ήταν οι κάτωθι:

ψυχοπιεστικοιψυχοτραυματικα

 

Ποδηλατοδρομία για την πρόληψη της Αυτοκτονίας

Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η συμβολική ποδηλατοδρομία που διοργάνωσε η ΚΛΙΜΑΚΑ, ως εθνικός αντιπρόσωπος της  Διεθνούς Ένωσης για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας,  στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης  της Αυτοκτονίας. Η ποδηλατοδρομία αποτελούσε μέρος του “Cycle Around the Globe”, μια πρωτοβουλία της IASP με στόχο να διανυθούν από όλες τις χώρες 40.075 χλμ., όσο δηλαδή και η περιφέρεια της γης.   Οι συμμετέχοντες  φορώντας τα διακριτικά της 24ωρης Γραμμής Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 ξεκίνησαν στις 20:00 από το Θησείο  και διένυσαν 10 χλμ στο Κέντρο της Αθήνας. Στόχος ήταν η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού, και η προβολή του μηνύματος ότι «όλοι μαζί ενωμένοι μπορούμε να συμβάλλουμε στην πρόληψη της αυτοκτονίας. Ευχαριστούμε όλους τους συμμετέχοντες που μας στήριξαν με την παρουσία τους και που με τη σειρά τους έδωσαν και αυτοί το δικό τους  μήνυμα υπέρ της ζωής.

podilato_large(1)cag__________-6

Αυτοκτονία και Πένθος

penthosΗ απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου αποτελεί ένα οδυνηρό γεγονός στη ζωή του ατόμου που αλλάζει τις ισορροπίες και διαταράσσει τη ζωή του. Πρόκειται για μια έντονη βιωματική εμπειρία, όπου το άτομο αισθάνεται απελπισμένο για το μέλλον και πιθανόν να μην μπορεί να συνεχίσει τη ζωή του στους ίδιους ρυθμούς. Συνήθως, ακολουθεί μια φυσιολογική περίοδος πένθους, όπου το άτομο βιώνει ψυχική οδύνη και δυσφορία στην ανάμνηση του αποθανόντα, ενώ ίσως συνυπάρχουν αγχώδεις εκδηλώσεις, φόβος και θυμός, σοκ που μπορεί να διαρκέσει κάποιες στιγμές, μέρες ή μήνες, καθώς και διαταραχές του ύπνου, κλάμα, απομόνωση από τις διαπροσωπικές σχέσεις, δυσκολία συγκέντρωσης και αναζήτηση του χαμένου προσώπου παράλληλα με μιαν αδυναμία επένδυσης σε μια νέα σχέση (Ness & Pfeffer, 1990; Sadock’s & Sadock’s, 2007).

Κατά καιρούς γίνονται αναφορές σε κρίσιμα, μεταβατικά στάδια από τα οποία το άτομο περνά έπειτα από μιαν απώλεια. Μπορεί να αισθάνεται μούδιασμα, σοκ, αίσθημα παράλυσης και ακινητοποίησης, όπου δεν μπορεί να προγραμματίσει ή να καταλάβει τι πραγματικά έχει συμβεί. Ενδεχομένως, επιχειρήσει να ελαχιστοποιήσει ή/ και να εκμηδενίσει τις αλλαγές που έχουν προκληθεί λόγω της απώλειας ή ακόμα και να αρνηθεί ότι υπάρχουν αλλαγές. Αναμένεται να ακολουθήσει η διαδικασία επούλωσης, η οποία συνοδεύεται από αισθήματα λύπης και εσωτερικής αναταραχής, θυμό για την απώλεια και ενοχή. Το άτομο σταδιακά αρχίζει να αποδεσμεύεται και αποδέχεται την πραγματικότητα όπως είναι. Η φάση της αποδέσμευσης αποτελεί μια γέφυρα καθώς το άτομο αρχίζει να δοκιμάζει τον εαυτό του σε νέες καταστάσεις. Σε αυτήν την περίοδο μπορεί να προκύψουν συγκρούσεις με τους γύρω. Μετά την έξαρση των πειραματισμών το άτομο κατευθύνεται προς την αναζήτηση νοήματος και κατανόησης του πώς και γιατί τα πράγματα είναι διαφορετικά. Οι νέες αντιλήψεις εσωτερικεύονται, γίνονται μέρος του εαυτού και ενσωματώνονται στο ρεπερτόριο συμπεριφοράς. Στις περιπτώσεις όπου πολλά θέματα στη σχέση με τον αποθανόντα παραμένουν άλυτα ή υπάρχουν λόγοι για τους οποίους το άτομο μετανιώνει για κάποια ανεπίλυτη διαφωνία, μπορεί να κυριαρχήσουν συναισθήματα θλίψης, απελπισίας και η αίσθηση ότι το άτομο δε θα μπορέσει να συνεχίσει τη ζωή του.

Οι διεργασίες αυτές είναι ακόμα δυσκολότερες, σε περιπτώσεις όπου η απώλεια οφείλεται σε απροσδόκητα και τραυματικά συμβάντα, όπως για παράδειγμα σε μιαν αυτοκτονία ή σε ένα ατύχημα. Ένας ξαφνικός και βίαιος θάνατος αφήνει ένα δυσεπίλυτο κενό στα άτομα που μένουν πίσω, καθώς φίλοι και συγγενείς ξαφνικά εξαναγκάζονται να έρθουν αντιμέτωποι με μια μη αναστρέψιμη πραγματικότητα, η οποία έχει και συνεπακόλουθες προεκτάσεις (π.χ. οικονομικές δυσκολίες, κοινωνικό στίγμα, δυσκολίες προσαρμογής κ.ο.κ), αφήνοντας ένα αίσθημα ανασφάλειας και ευαλωτότητας. Σύμφωνα με τους Clark και Goldney (2000) και Jones (1987), όταν ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου οφείλεται σε αυτοκτονία, τότε η πιθανότητα γι’ αυτόν που μένει πίσω να αναπτύξει έναν συνδυασμό ψυχικών διαταραχών και σωματικών εκδηλώσεων είναι πολύ υψηλότερη (Groot, Keijser & Neeleman, 2006).  Σύμφωνα με τον Jordan (2001) η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου λόγω αυτοκτονίας είναι μια πολύ δύσκολη εμπειρία που μπορεί να προκαλέσει έναν εντελώς διαφορετικό τύπο διεργασίας του πένθους, εφόσον το άτομο ή τα μέλη μιας οικογένειας είναι πιο πιθανό να βιώσουν συμπτώματα μετατραυματικού στρες, άλλες αγχώδεις διαταραχές και έντονες καταθλιπτικές αντιδράσεις που μπορεί να περιπλέξουν τη φυσιολογική διεργασία του.

Ένας «τραυματικός» θάνατος λοιπόν αυξάνει την πιθανότητα το άτομο που μένει πίσω να εμφανίσει επιπλεγμένο πένθος. Με τον όρο αυτό εννοούμε την καθυστερημένη ή ανολοκλήρωτη προσαρμογή στην απώλεια ή την αποτυχία περάσματος της διεργασίας του πένθους. Τα συμπτώματα του επιπλεγμένου πένθους μπορεί να περιλαμβάνουν υπερδραστηριότητα, νευρικότητα και ένταση, κακή διάθεση, απάθεια και αυτοκτονικό ιδεασμό, ενασχόληση με σκέψεις που αφορούν τον αποθανόντα, δυσπιστία για το θάνατο, κλάμα και δυσκολία αποδοχής του συμβάντος, καθώς και φοβίες γύρω από την ασθένεια και το θάνατο (Prigerson, Maciejewski, Reynolds, Bierhals, Newsom, Fasiczka, Frank, Doman & Miller, 1995). Το άτομο μπορεί να βιώνει έντονα αισθήματα ενοχών και αυτοκατηγόριας για αυτά που δεν έγιναν ή που δεν αντιλήφθηκε, καθόσον ζούσε το αγαπημένο πρόσωπο. Μπορεί να ταλανίζεται από ερωτήματα που σχετίζονται με το λόγο για τον οποίο το αγαπημένο πρόσωπο προέβη σε αυτοκτονία, ενώ συγχρόνως έχει να αντιμετωπίσει αρκετά συχνά και το κοινωνικό στίγμα που ενισχύει ή/ και παρατείνει το αίσθημα ντροπής και αυτοκατηγόριας. Μάλιστα, σε έρευνα που διεξήχθη από τους Currier, Holland και Neimeyer (2006) σε ένα πολυφυλετικό δείγμα 1056 φοιτητών που πρόσφατα είχαν χάσει κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο από βίαιο θάνατο, φάνηκε ότι η ικανότητα να κατασκευάσουν και να αποδώσουν ένα νόημα σε αυτή τη βιωματική εμπειρία, λειτούργησε θετικά, προλαμβάνοντας την εμφάνιση συμπτωματολογίας επιπλεγμένου πένθους (Currier & al., 2006).

Υπό το βάρος λοιπόν αυτών των τραυματικών εμπειριών, υπάρχει κίνδυνος το άτομο που πενθεί να μην αναζητήσει ψυχολογική ή κοινωνική υποστήριξη, οπότε η παρουσία ενός υποστηρικτικού δικτύου (π.χ. φίλοι, άλλοι συγγενείς, κοινότητα, εκκλησία, κ.ο.κ) είτε από το άμεσο είτε από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον είναι καίριας σημασίας, προκειμένου σταδιακά αυτός που μένει πίσω ή/ και η οικογένεια που θρηνεί να ανασυγκροτηθούν για την αντιμετώπιση των καθημερινών, πρακτικών θεμάτων και σε ένα δεύτερο επίπεδο να αναζητήσουν, αν και εφόσον χρειαστεί, ειδική βοήθεια από επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Αν πενθείτε την απώλεια κάποιου δικού σας προσώπου μπορείτε να απευθύνθείτε στην ΜΕΡΙΜΝΑ (http://www.merimna.org.gr)  στα τηλέφωνα 210 6463622 (Αθήνα) και 2310510010 (Θεσσαλονίκη) καθώς και στην 24ωρη Γραμμή για την Αυτοκτονία 1018.

Βιβλιογραφία

Currier, J. M., Holland, J. M. & Neimeyer, R. A. (2006). Sense-Making, Grief, and the Experience of Violent Loss: Toward a Mediational Model. Death Studies, 30, (5), 403 – 428.

De Groot, M.H., De Keijser, J. & Neeleman J. (2006). Grief Shortly After Suicide and Natural Death: A Comparative Study among Spouses and First-Degree Relatives. Suicide and Life-Threatening Behavior, 36 (4), 418 – 431.

Jordan J. R. (2001). Is Suicide Bereavement Different? A Reassessment of thε Literature. Suicide and Life-Threatening Behavior, 31 (1), 91-102.

Kubler-Ross, Elizabeth (1969). On death and dying. New York: Macmillan.

Ness, D. E. & Pfeffer, C. R. (1990). Sequelae of Bereavement Resulting From Suicide. American Journal of Psychiatry, 147 (3), 279 – 285.

Sadock, B. J. & Sadock, V. A. (2005). Kaplan & Sadock’s Pocket Handbook of  Clinical Psychiatry, 4rth Edition. USA: Lippincott Williams & Wilkins.